Het elektronisch stemmen is ondertussen geen onbekende voor vele kiezers, hetzij bij politieke en/of sociale verkiezingen, maar niet voor iedereen. Bovendien op vlak van de sociale verkiezingen zijn er voor 2024 een aantal nieuwigheden die we in onderstaande toelichting onder uw aandacht zullen brengen.
1. De beslissing tot elektronisch stemmen
De beslissing tot aanwending van een systeem van elektronisch stemmen wordt genomen in de ondernemingsraad, of bij afwezigheid van een OR in het CPBW, of indien geen van beide organen aanwezig met de vakbondsafvaardiging.
Dit betekent dat de werkgever het elektronisch stemmen niet eenzijdig kan opleggen.
Anderzijds is niet langer (cfr 2020) een consensus nodig langs werknemerszijde om elektronisch stemmen toe te staan.
De beslissingsprocedure zoals omschreven in het huishoudelijk reglement van hetzij de ondernemingsraad, hetzij het CPBW volstaat. Bij ontbreken van beslissingsregels in het HHR of indien consensus in het HHR is opgenomen blijft de unanimiteit wel van kracht.
2. Wettelijke technische voorschriften
Het informaticasysteem dat wordt aangewend moet beantwoorden aan strikte, wettelijk opgelegde, voorwaarden.
- Het systeem moet een beeldscherm tonen dat bij het begin een overzicht geeft van alle vakbonden die lijsten hebben ingediend, bij selectie van 1 lijst dienen alle namen te verschijnen in de juiste volgorde. Geen enkele lijst mag bij de weergave beter voorgesteld worden.
- Het systeem laat geen ongeldige stem toe (panacheren), en verwittigt wanneer de kiezer meer naamstemmen aanstipt dan dat er effectieve mandaten te begeven zijn ( de kiezer krijgt dan of de keuze voor een lijststem of een geldig aantal naamstemmen)
- Het systeem garandeert de registratie van een ganse reeks gegevens: datum verkiezingen, het betrokken orgaan, het nummer van het stembureau, het betrokken kiescollege, aantal kiezers die hebben deelgenomen, aantal blanco, lijst- en voorkeurstemmen etc….)
- Het systeem verzekert absolute betrouwbaarheid, afscherming van manipulate en het geheim van de stemming
- Het systeem verzekert een afdoende bewaring van de gegevens, en de mogelijkheid ze in geval van betwisting voor te leggen aan de arbeidsgerechten.
- Het systeem is gehomologeerd door de overheid, en kent een degelijke ondersteuning in geval van problemen.
- Het systeem ( de broncode) is neergelegd bij FOD WASO, de betrokken fabrikanten zijn op de website van de FOD terug te vinden.
3. Wettelijk opgelegde opleiding
De leden van het stembureau, i.c. de bijzitters, maar ook de voorzitter en diens plaatsvervanger, en de secretaris en diens plaatsvervanger, moeten een passende opleiding krijgen.
Dezelfde verplichting geldt ook voor de getuigen, en niet onbelangrijk ook voor de kiezers.
Uiteraard hangt de inhoud en intensiteit van de opleiding af van de rol die elke medewerker bij de verkiezingen heeft, van voorzitter tot kiezer.
4. Elektronisch stemmen op afstand
Sedert de sociale verkiezingen van 2020 is het mogelijk te voorzien in een elektronische stemming op afstand.
De ondernemingsraad, hetzij comité, of eventueel de werkgever in akkoord met de vakbondsafvaardiging (bij ontbreken van de twee voorgaande) kan beslissen dat de kiezers hun stem uitbrengen van de gebruikelijke werkpost.
Het wordt aan de overlegorganen overgelaten om het begrip ‘ de gebruikelijke werkpost’ te omschrijven. Er is geen wettelijke definitie.
De wettelijke voorwaarde is wel een ‘ end-to end versleutelde netwerkverbinding waarbij een betrouwbare authenticatie van de kiezer wordt gegarandeerd, en mits aan alle voorwaarden zoals beschreven in punt 2 is voldaan’.
Daarbovenop verduidelijken meer bepaald de sociale partners in de NAR (Nationale Arbeidsraad) dat:
- Extra veiligheidsmaatregelen en een hoog niveau van cybersecurity (wegens gebruik van het internet) moeten worden voorzien.
- Een technische waterdichte identificatie van de kiezer (bvb. inloggen via de identiteitskaart, ItsMe) een verplichte voorwaarde is.
- Het geheim van de stemming dient te worden gegarandeerd: de gegevens worden meermaals in het proces versleuteld, zodat aan het eind van de ketting niemand kan zien welke kiezer welke specifieke stem heeft uitgebracht.
- Het systeem moet beschikbaar zijn tijdens de openingsuren van het stembureau, en de browser of webtoepassing moet veilig zijn (bvb een verbod om cookies aan te maken)
- De kiezers moeten gewaarschuwd worden tegen eventuele phishingpogingen
Zoals gezegd maakt het elektronisch stemmen op afstand het voorwerp uit van akkoord in de overlegorganen, dat akkoord moet aandacht schenken aan verschillende factoren:
- Hoe waarborg je het geheim van de stemming en verhinder je eventuele beïnvloeding (bvb stemmen met 5 aanwezigen in hetzelfde kantoor)
- Wat is de gebruikelijke werkpost: liefst een zo gedetailleerd mogelijke omschrijving met uitsluiting van bepaalde opties.
- Modaliteiten met het oog op de goede werking van het stembureau, met bijzondere aandacht aan de wijze van identificatie van de kiezers op afstand (afvinken van de kiezerslijst)
NOOT: ook bij een volledig elektronische stemming op afstand is de werkgever verplicht het stembureau fysiek samen te roepen. Ook al biedt geen kiezer zich fysiek in die ruimte aan.
Getuigen beraden zich best op voorhand hoe ze de opvolging kunnen doen van de sereniteit en geheimhouding van de stemming.
5. De combinatie elektronisch stemmen in het stembureau en stemming per brief
De procedure stemming per brief veronderstelt noodzakelijk dat stembussen in het stemlokaal dienen aanwezig te zijn. Ook al gebeurt de reguliere stemming elektronisch.
Om te vermijden dat bij een beperkte ontvangst van stemmen per brief het stemgedrag bij opening van de enveloppes kan worden gedetecteerd moeten de eerste 10 kiezers die zich aanmelden verplicht per brief stemmen. Dit volgens dezelfde procedure zoals voor de officieel opgeroepen stemmers per brief. Hun enveloppes worden bij de overige in de stembus gedeponeerd.
Na afloop van de kiesverrichtingen opent de voorzitter alle enveloppes ‘ stemming per brief’, en brengt hij zelf onder toezicht de overeenkomstige stem uit op de stemcomputer.
Na afsluiten van de stemming telt de computer alle stemmen en doet de aansluitende berekeningen.
Benieuwd naar hoe de elektronische stemming eruit zal zien? Hieronder nemen we je mee door de verschillende stemschermen van Eligio:
